E martë, 29 Nëntor, 2022

MËSIME AMERIKANE PËR ZGJEDHJET E ARDHSHME MAQEDONASE

A është e mundur të përsëritet suksesi i të moderuarve në Maqedoni, kundër parashikimeve për humbje totale të LSDM-së nga VMRO-DPMNE? A mund të përsëritet skenari amerikan në zgjedhjet e ardhshme në Maqedoni dhe VMRO-DPMNE të humbasë? Edhe pse mendoj se është e mundur, do ta zbulojmë vetëm pas dy vitesh, gjatë zgjedhjeve të rregullta parlamentare dhe presidenciale.

Shkruan: Denko Maleski

Pas ekranit të së drejtës ndërkombëtare, mbi të cilën janë shkruar parimet e barazisë së shteteve, qëndron hierarkia e padukshme e pushtetit, në krye të së cilës qëndron fuqia dominuese e kohës së saj. Në shekullin e gjashtëmbëdhjetë ishte Spanja, në shekullin e tetëmbëdhjetë dhe nëntëmbëdhjetë ishte Britania dhe që nga fillimi i shekullit të njëzetë është Amerika.

“As America Goes, So Goes the World”, është një këngë e shkruar pikërisht kur republika e parë po bëhej një fuqi botërore. Kështu ka qenë gjithmonë në histori: shteti dominues pati një ndikim vendimtar në politikën botërore. Janë shkruar shumë libra për ngritjen dhe rënien e fuqive të mëdha, për atë rregullsinë e politikës ndërkombëtare, kështu që në atë kontekst, miku im amerikan shkroi një libër të quajtur “Fundi i epokës amerikane”. Kjo, natyrisht, nuk do të ndodhë që nesër, por nëse kjo është një rregullsi, Kina është shpallur hegjemon i ri. Ndërkohë, rregulli mbetet që kur Amerika teshtin, bota kapet nga gripi. Kur bëhet fjalë për politikën e jashtme ose të sigurisë, luftën dhe paqen, çështjet ekonomike ose tregtare, ajo që bën ose nuk bën Amerika ka ndikim në të gjitha vendet në botë.

Kështu, kur Donald Trump u bë president në vitin 2016, një valë zgjedhjesh të ngjashme populiste dhe nacionaliste pasoi në botë, përfshirë Evropën. Në ato momente mendova se demokracisë së brishtë maqedonase nuk mund t’i ndodhte asgjë më e keqe sesa shembulli i keq në Amerikë. Ekstremistët janë të këqij si për Amerikën ashtu edhe për Maqedoninë. Demokracia është një sistem që legjitimon mosmarrëveshjet, ndaj u takon atyre që e praktikojnë të vendosin se sa larg do të shkojnë në këtë mosmarrëveshje. Sepse, teorikisht, ajo mosmarrëveshje mund të çojë në shkatërrimin e demokracisë, madje edhe të shtetit. Mirësia është një nga frenat e brendshme të politikanëve që paralajmëron se duhet moderim edhe në mosmarrëveshje.

Sjellja ekstreme apo e moderuar e përfaqësuesve të tyre në pushtet është dilema me të cilën u përballën votuesit amerikanë në zgjedhjet e fundit afatmesme të Presidentit Biden. Për cilën politikë do të vendosnin amerikanët ishte enigma e madhe. Duke pasur parasysh krizën ekonomike dhe luftën në Ukrainë, pakkush priste që moderimi, i cili i jep dorën e pajtimit ndërmjet ndarjeve, nuk do të përjetonte një debakli. Në fakt, parashikimet paralajmëronin një humbje totale të demokratëve në Kongresin Amerikan. Por ajo që të gjithë mendonin se do të ndodhte, megjithatë, nuk ndodhi. Politikanët e mbështetur nga Trump, veçanërisht ata që kundërshtuan rezultatet e zgjedhjeve të fundit presidenciale, përjetuan një debakëll. Senati mbeti nën kontrollin e demokratëve, por, me një shumicë të ngushtë, Dhoma e Përfaqësuesve kaloi në duart e republikanëve.

Festimi se amerikanët kundërshtuan përfundimisht ekstremizmin dhe zgjodhën politika të moderuara me respekt për demokracinë, do të duhet të shtyhet për pas zgjedhjeve presidenciale, në të cilat kandidon sërish edhe Donald Trump. Sepse bandat e Trump, që nuk ia dolën të merrnin me forcë Dhomën e Përfaqësuesve më 6 janar, në zgjedhjet e fundit e bënë me vota. Tani, dhoma e ulët e Kongresit të SHBA mund të bëhet një bastion i opozitës ndaj politikave të Presidentit Biden duke nisur procedurat e shkarkimit të Presidentit, Zëvendës Presidentit, Sekretarit të Mbrojtjes, Punëve të Jashtme ose të Brendshme. Republikanët, të cilët do të formulojnë axhendën e Dhomës së Përfaqësuesve, mund të nisin një sërë hetimesh që synojnë të dëmtojnë rizgjedhjen e një demokrati si president i Amerikës: hetime kundër Hunter Biden, djalit të presidentit, kundër mënyrës së tërheqjes nga Afganistani, kundër mënyrës për t’u përballur me krizën Covid dhe një sërë gjërash të tjera. Në krye të Dhomës së Përfaqësuesve është zgjedhur Kevin McCarthy, i cili, duke komentuar marrjen simbolike të çekanit të drurit nga Nancy Pelosi, në stilin e Trump, do të deklarojë se “do të jetë e vështirë të mos e godasë me të.”

Amerika ka 6 dhjetorin e saj, Maqedonia 28 Prillin. Ekstremizmi dhe dhuna karakterizojnë dy ngjarjet për të cilat publiku amerikan dhe maqedonas kanë pikëpamje të ndara. Prandaj, surpriza më e madhe e zgjedhjeve të fundit në Amerikë është mbështetja për politikat e Bidenit edhe pse 70 për qind e votuesve mendojnë se ai nuk duhet të kandidojë më. Megjithëse politikat e moderuara të Biaden fituan, një pjesë e madhe e popullsisë u beson ekstremistëve dhe feston nacionalizmin e tyre. Në vendin tonë një pjesë e konsiderueshme e popullsisë i feston si patriotë organizatorët e dënuar të rebelimit të 28 Prillit. Në Amerikë mori popullaritet slogani “Është në rregull të jesh i bardhë në Amerikë”, të cilin e dëgjoj si një jehonë tek ne, se “është në rregull të jesh maqedonas në Maqedoni”. Ne e dimë se çfarë nënkuptojnë nacionalistët me këtë. Por përgjigja nga njerëzit e arsyeshëm duhet të jetë: sigurisht që është në rregull të jesh i bardhë ose një person i çfarëdo ngjyre në Amerikë, ashtu siç është në rregull të jesh maqedonas ose person i çfarëdo kombësie në Maqedoni.

A është e mundur të përsëritet suksesi i të moderuarve në Maqedoni, kundër parashikimeve për humbje totale të LSDM-së nga VMRO-DPMNE? A mund të përsëritet skenari amerikan në zgjedhjet e ardhshme në Maqedoni dhe VMRO-DPMNE të humbasë? Edhe pse mendoj se është e mundur, do ta zbulojmë vetëm pas dy vitesh, gjatë zgjedhjeve të rregullta parlamentare dhe presidenciale. Një pjesë e madhe e votuesve amerikanë e kuptuan se nuk duhet të lejojnë që Trump të kthehet në zyrën e presidentit. Derisa thuajse kjo dukej e pamundur, ndaj nuk pati asnjë reagim ndaj sjelljes së republikanëve. “Mund të qëndroj në mes të Avenue Fifth, të qëlloj dikë dhe prapë të mos humbas votat”, tha Trump dikur.

Dhe sado e çuditshme të tingëllojë, loja e ashpër e “kartës bullgare” nga opozita mund të kthehet kundër opozitës në zgjedhjet e ardhshme. Deklaratat e tyre se Bullgaria ka njeriun e vet në Maqedoni, që është kryeministër, apo se kemi një president të një shteti që thotë se Goce Dellçev është bullgar, për t’i diskredituar si tradhtarë, duhet të përgjigjen qartë dhe me zë të lartë. Qeveria dhe presidenti duhet të harmonizojnë politikën e tyre dhe kështu ta shtyjnë shtetin drejt BE-së dhe të shpjegojnë çdo ditë veprimet dhe fjalët e tij para qytetarëve. Nuk kanë shumë kohë deri në zgjedhje. Opozita ka vendosur definitivisht të rishikojë rrugën e përcaktuar nga “propozimi francez” dhe ta kthejë shtetin në kushtet para se të pranohej, në mënyrë që, siç thotë, të arrihet një marrëveshje më e pranueshme me BE-në. Kjo, natyrisht, nuk do të jetë e mundur dhe do të sjellë vetëm ngecje të procesit të integrimit evropian të ngjashëm me atë të “antikizimit”. Pra, këto dy politika të kundërta, pa një shtrëngim duarsh përtej ndarjes së mosmarrëveshjeve, do të ecin paralelisht deri në zgjedhjet pas dy vitesh.

Cila politikë do të fitojë në Maqedoni? Këtë do ta vendosin votuesit në zgjedhje. Mësimi amerikan tregon, ndryshe nga sondazhet dhe parashikimet, se asgjë nuk “është gati derisa të jetë gati”. Të shpallësh një politikë të paqes dhe bashkëpunimit, të dialogut dhe të kompromiseve, një politikë që ka mbështetjen e një numri të madh të qytetarëve të Maqedonisë dhe të Evropës dhe të SHBA-së si tradhti, dhe të presësh që të sjellë fitoren në zgjedhje është një kafshatë me të cilën mund të mbytet opozita. Një veprim i tillë i opozitës në Maqedoni mund të shkaktojë një reagim njësoj si amerikanët që mbështetën Bjaden dhe i kthyen shpinën Trump. Domethënë, fjalë dhe veprime të tilla të pavlera mund të ndryshojnë drejtimin e proceseve politike dhe t’i kthejnë votuesit kundër atyre që i shqiptojnë ato.

Të fundit