E enjte, 1 Dhjetor, 2022

SINJALIZUESIT, HERONJTË E HESHTUR TË LUFTËS KUNDËR KORRUPSIONIT

Përgjegjësia shoqërore dhe guximi mbetet tipar dallues për disa të punësuar në institucione që arrijnë të nxjerrin në sipërfaqe raste korrupsioni gjithnjë në rrezikun e tyre, por në dobi të interesit publik. Këta persona tashmë njihen me emrin sinjalizues. Goran Lefkov, gazetar hulumtues thekson për KDP se sinjalizuesit e krimit dhe korrupsionit janë ata persona që ndryshojnë gjëra në aspektin pozitiv në shoqëri. “Ata janë heronjtë e sotëm dhe njerëz që ndryshojnë gjërat në komunitet. Rruga që ata marrin, si njerëz që luftojnë sistemin, është e shtruar me shumë pengesa. Prandaj ne si gazetarë duhet të jemi shumë të kujdesshëm kur i intervistojmë, pra publikojmë historitë e tyre”, thekson Lefkov. Ai për më tepër thekson se duhet të ekzistojë një fond i posaçëm për sinjalizuesit, që t`i mbështesë ata kur e humbasin vendin e tyre të punës

Shkruan: Enis Shaqiri

Koncepti bazë i një sinjalizuesi është se “korrupsioni shkakton jo vetëm dëm material, por edhe rrënon vlerën themelore në një shoqëri”.  Interesi publik përkufizohet si mbrojtja e lirive dhe të drejtave themelore të njeriut dhe qytetarit të njohura me të drejtën ndërkombëtare dhe të përcaktuara me Kushtetutën e Republikës së Maqedonisë së Veriut, ndërsa çdo person, i cili vihet në dijeni për veprime ose praktika të dyshuara të korrupsionit, shkeljes së ligjit  gjatë punës ose në lidhje me veprimtarinë e tij të punës pranë organizatës, ka të drejtë të sinjalizojë këtë fakt te njësia përgjegjëse brenda organizatës.
Kush janë­ sinjalizuesit ose siç njihen ndryshe bilbilfryrësit? Cila është rëndësia dhe roli i sinjalizuesve në nivelin e qeverisjes lokale dhe më gjerë rajonale? Çfarë pune bëjnë ata? Çfarë vlere kanë sinjalizuesit për interesin publik? Kush mund të jetë një Sinjalizues,

Goran Lefkov, gazetar hulumtues që përdorë informatat e sinjalizuesve thekson për KDP se sinjalizuesit e krimit dhe korrupsionit, janë ata persona që ndryshojnë gjëra në aspektin pozitiv në shoqëri, dhe se gazetarët hulumtues sipas Lefkovit duhet që të jenë shumë të kujdesshëm gjatë intervistave me sinjalizuesit për të mos shpalosur identitetin e tyre.

Rëndësia e sinjalizuesve për mjedisin ku jetojnë është shumë e madhe. Ata janë heronjtë e sotëm dhe njerëz që ndryshojnë gjërat në komunitet. Rruga që ata marrin, si njerëz që luftojnë sistemin, është e shtruar me shumë pengesa. Prandaj ne si gazetarë duhet të jemi shumë të kujdesshëm kur i intervistojmë, pra publikojmë historitë e tyre. Arsyeja për këtë është se ekziston një nen në dispozitat tona ligjore që i kufizon sinjalizuesit të dalin publikisht. Në momentin që zbulojnë identitetin e tyre për publikun, humbasin të drejtën e mbrojtjes ligjore si sinjalizues. Ky është një moment shumë i ndjeshëm dhe gazetarët duhet të jenë të kujdesshëm për të mbrojtur me çdo kusht sinjalizuesin, madje edhe me koston e mospublikimit të një artikulli dhe rrezikimit të një media tjetër që ta publikojë atë,” thekson Lefkov.

Ndërkaq për rëndësinë dhe vlerat e sinjalizuesve, Lefkov rikujton situatën e krijuar nga Gjorgi Lazarevskit dhe Zvonko Kostovskit, të cilët sipas tij me heroizmat e tyre e nxorën Maqedoninë e Veriut nga kthetrat diktatoriale.

Kujtoni sa dobi solli puna e Gjorgi Lazarevskit dhe Zvonko Kostovskit. Ata praktikisht e nxorën Maqedoninë nga kthetrat e diktaturës me indikacionet e tyre. Prandaj këta njerëz janë heronjtë dhe ne duhet t’i mbrojmë si shoqëri që të shijojmë frytet e veprave të tyre heroike. Ata kursejnë shumë kohë dhe burime të autoriteteve hetimore në momentin kur tregojnë se ku ka ndodhur një transaksion kriminal. Agjencitë e zbatimit të ligjit mund të hyjnë shpejt dhe me efikasitet aty ku duhet dhe të pastrojnë kriminelët. Më vonë vetëm masat do të zbatohen ndërkaq shteti dhe sistemi do të shpëtojnë nga disa veprime korruptive të individëve apo grupeve të organizuara kriminale në sistem. Dhe ne e dimë se çmimi i korrupsionit është 10 ose 100 herë më i lartë se vetë marrëveshja kriminale,” thekson Lefkov

Sipas tij, në Maqedoninë e Veriut, ligjërisht ekzistojnë dy lloje sinjalizuesish të brendshëm të cilët bëhen përmes oficerëve kolektivë dhe të jashtëm që bëhen përmes institucioneve përkatëse.
Lefkov potencon se regjistrimi i sinjalizuesve të  brendshëm pothuajse nuk ekziston në vendin tonë, ndërsa si institucion më i besueshëm për t`u adresuar një denoncues sipas tij është Komisioni Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit.

Denoncuesit janë një kategori e veçantë njerëzish që janë shumë të guximshëm, shumë të ndershëm dhe njerëz që luftojnë për një të ardhme më të mirë për të gjithë shoqërinë. Formalisht, ligjërisht, në vendin tonë ekzistojnë dy lloje regjistrimesh, të brendshëm dhe të jashtëm. Raportimi i brendshëm bëhet përmes oficerëve në secilin ekip, ndërsa raportimi i jashtëm mund të bëhet në disa institucione si Komisioni Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit (KSHPK), Ministria e Brendshme, Prokuroria, Drejtoria doganore, IRS dhe Avokati i Popullit. Më i suksesshmi nga të gjithë dhe më i besuari është Komisioni Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit. Regjistrimi i brendshëm pothuajse nuk ekziston, ”

Lefkov për më tepër thekson se duhet të ekzistojë një fond i posaçëm për sinjalizuesit, që t`i mbështesë ata kur e humbasin vendin e tyre të punës, ndërsa institucionet duhet t’i kthejnë ata në punë brenda një afati të shkurtër kohor, gjegjësisht brenda 8 ditëve.

Mbrojtja e sinjalizuesit nuk është ende në nivelin e kërkuar. Praktikisht askush nuk duhet të lejojë që të ngacmohet sinjalizuesi, gjë që shpesh nuk ndodh. Kjo është arsyeja pse ne duhet të punojmë për mbrojtjen shumë më të madhe të sinjalizuesve, si në mbrojtjen financiare ashtu edhe në vendin e punës.
Personalisht mendoj se duhet të ekzistojë një fond i posaçëm që do të financojnë sinjalizuesit nëse humbasin punën ose pushojnë nga puna. Në vendin tonë institucionet duhet t’i kthejnë në punë brenda 8 ditëve, por shpeshherë drejtorët gjejnë pengesa të ndryshme për t’i paraqitur denoncuesit si persona non grata, gjë që nuk duhet të ndodhë
, ” ka theksuar Lefkov për Kdpolitik

 

Të fundit