E mërkurë, 5 Tetor, 2022

HARTA E HABITSHME PIRI REIS E VITIT 1513

Në fund të vitit 1929, Gustav Deissmann, një teolog gjerman, punonte në Stamboll në Bibliotekën e Pallatit Topkapi. Ndërsa katalogonte sendet antike, gjeti një pergamenë me lëkurë gazele në një pirg sendesh të hedhura. Kjo pergamenë kishte një hartë të vizatuar mbi të dhe Deissmann u mahnit kur pa se dukej se tregonte skicën e Amerikës së Jugut. Ai shpëtoi pergamenën, e cila tani njihet si Harta e Piri Reis. Harta që ai studioi ishte vizatuar dhe nënshkruar në vitin 1513 nga hartografi turk Hagii Ahmed Muhiddin Piri, i njohur gjithashtu si Piri Reis

Përgatiti: Agon Neziri

Përveçse hartograf, Piri Reis shërbeu në marinën turke, për të cilën mbante gradën e admiralit. Ai deklaroi se kishte përdorur 20 harta dhe diagrame të ndryshme si dokumentet e tij burimore. Tetë prej tyre ishin harta Ptolemaike (harta të botës së njohur sipas shoqërisë helenistike ose greke të shekullit II), katër ishin harta portugeze, një hartë arabe dhe një e vizatuar nga Kristofor Kolombi.

Kjo pjesë e thjeshtë e lëkurës së gazelës së ruajtur ka qenë baza e polemikave intensive në botën e hartografisë. Për një gjë, harta duket se tregon Antarktidën pothuajse 300 vjet përpara se të zbulohej. Jo vetëm që tregon Antarktidën, por kontinenti është vizatuar si një masë tokësore siç do të ishte shfaqur përpara se të mbulohej me kapakun e akullit mbi 6000 vjet më parë.

Kjo polemikë u nxit kur profesori Charles Hapgood botoi, në vitin 1965, teorinë e tij për Antarktidën në librin Hartat e Mbretërve të Lashtë të Detit. Profesori Hapgood, me bazë në Universitetin e Nju Hampshire, kishte studiuar Hartën Piri Reis me studentët e tij dhe kishte gjetur disa gjëra që ata nuk mund t’i shpjegonin. Jo vetëm që ishte çështja e Antarktidës pa kapakun e saj të akullit, por ata vunë re se harta ishte vizatuar duke përdorur Projeksionin Mercator, një metodologji që nuk përdor nga hartografët evropianë deri në fund të shekullit të 16-të

Hartografi flaman Gerardus Mercator shpiku projeksionin cilindrik të hartës në vitin 1569. Grekët patën aftësinë të krijonin harta cilindrike duke përdorur njohuritë e tyre për Tokën si sferë, së bashku me aftësitë astrologjike dhe gjeometrike për të llogaritur gjerësinë dhe gjatësinë gjeografike. Saktësia e Projeksionit Mercator nuk ishte absolute derisa kronometri u shpik në 1760.

Profesor Hapgood vazhdoi duke deklaruar se përfaqësimi topografik i zonës në brendësi nga bregu ishte aq i saktë sa ky super-qytetërim i lashtë duhej të kishte aftësi ajrore përveç aftësive të tyre detare dhe hartografike. Kjo çoi natyrshëm në një teori të një qytetërimi alien ose një të bazuar në qytetin e humbur të Atlantidës.

 

Të fundit