E diel, 22 Maj, 2022

Çfarë do të thotë “Neutralizimi” në Ukrainë?!

M-r. Amir Shabani*

 

Përmbajtja e një neutralizimi mund të jetë shumë fleksibël dhe varet nga marrëveshjet aktuale të bëra ndërmjet palëve. Ato mund ose nuk mund të përfshijnë kufizime në bashkëpunimin ushtarak, përdorimin e territorit, vendosjen e trupave të huaja ose fortifikimin e parcelave të caktuara të tokës (ose ujit). Megjithatë, thelbi dhe fuqia e neutralizimeve është se ato janë marrëveshje shumëpalëshe për të cilat të gjitha palët e interesuara duhet të thonë “po” dhe të lidhen me to.

Nga njëra anë, kjo nuk është e lehtë për t’u arritur, nga ana tjetër, është një rezultat i fuqishëm, sepse një marrëveshje e mirë neutralizimi do të sigurojë që mbajtja gjallë e marrëveshjes është në interes të të gjitha palëve, që është garancia më e fortë në botën ndërkombëtare. Ajo kërkon pjesëmarrjen e të gjithë aktorëve kryesorë politikë që të jetë realistë. Në rastin e Ukrainës, këto akterë janë: Moska, Kievi dhe Uashingtoni.

Për të pasur sukses, përmbajtja e neutralizimit duhet të gjejë atë “pozicion ari” midis fronteve dhe ka të ngjarë të përfshijë disa versione të cilat duken të jenë vija të kuqe të palëvizshme për secilën nga tre palët:
– heqja e aspiratës së anëtarësimit në NATO nga kushtetuta e Ukrainës dhe zëvendësimi me një nen, që premton neutralitet të përhershëm të vendit sipas modeleve zvicerane apo austriake. Kjo përfshin premtimin për të mos vendosur kurrë trupa të huaja në tokën ukrainase – as NATO dhe as ruse;
– mbijetesa e lidershipit aktual politik të Ukrainës dhe zgjedhjet politike të pandikuara në të ardhmen;
– qasje në sistemet e armëve të huaja (perëndimore), megjithëse vetëm të natyrës mbrojtëse – pa stacionim të pajisjeve ushtarake sulmuese;
– heqja e batalionit Azov nga garda kombëtare e Ukrainës dhe ndoshta një kapak në madhësinë e ushtrisë ukrainase, si kapaku i vendosur në Gjermani gjatë procesit të ribashkimit;
– një udhërrëfyes për riintegrimin e rajoneve të Donbasit në organin politik të Ukrainës në lidhje me një federalizim të fortë të shtetit (një marrëveshje e ringjallur e Minskut);
– njohja e Krimesë si pjesë e Federatës Ruse.

Dy pikat e fundit mund të jenë më të diskutueshmet. Megjithatë, është e rëndësishme të kuptojmë se si ato janë të ndryshme. Rajonet e Donbasit janë pazare politike për Moskën, pasi mbijetesa e tyre varet nga Rusia.

Riintegrimi i tyre në Ukrainë do t’i shërbente Moskës ashtu siç do të garantonte neutralitetin e Ukrainës nëse ajo do të bëhej një shtet fort i federalizuar ku rajonet kanë të drejtën e vetos mbi ndryshimet thelbësore në politikën e jashtme. Belgjika do të ishte modeli konkret i kësaj (në vitin 2016, rajoni belg i Wallonia ishte në gjendje të bllokonte përkohësisht një marrëveshje tregtare BE-Kanada). Riintegrimi i Donbasit në Ukrainë është kështu në interes të Moskës.

Krimea është një rast krejtësisht i ndryshëm. Nuk mund të mendoj për asnjë skenar realist përveç humbjes në një luftë totale, në të cilën Rusia do të ishte e gatshme të hiqte dorë nga gadishulli. E gjithë flota e saj e Detit të Zi dhe fuqia rajonale varen prej saj. Krimea është për Rusinë siç janë Lartësitë e Golanit për Izraelin, dhe thjesht nuk ka gjasa që asnjëra të kthehet te pronarët e tyre të ligjshëm pa fituar një luftë.

Në fund të fundit, paqja dhe stabiliteti i qëndrueshëm arrihet me disa nënshkrime në një copë letër, kur të gjithë aktorët përkatës thonë “po” për një vizion të përbashkët për të ardhmen, qoftë kjo një deklaratë dorëzimi (Japonia në 1945) , një marrëveshje sigurie (Akti Final i Helsinkit i 1975), ose një marrëveshje neutralizimi (Austri në 1955). Lufta është shpesh e njëanshme, paqja është pothuajse gjithmonë shumëpalëshe. Le të shpresojmë që multilateralizmi të mbizotërojë së shpejti.

 

*Autori i opinionit është magjistër i diplomacisë

Të fundit